Mikołaj Król – Psychoterapia, Poznań

Psychoterapia i usługi psychologiczne w Poznaniu. Doświadczony i rzetelny psychoterapeuta i psycholog.

Czy uzależnienie to choroba?

Często mówimy: „Ma bzika na punkcie x”, „Nie może żyć bez x”, „Od razu widać, że brakuje mu x”, a nawet: „X to dla niego sens życia”. „X” może być substancją, czynnością, miejscem, osobą, przedmiotem a nawet uczuciem. Przyzwyczajamy się, przywiązujemy do wielu zjawisk. Jest to element przystosowania – ochrona przed zużywaniem dużej ilości energii na częste zmiany. „Poproszę pięć deko tego salcesonu, mąż to sobie bez niego śniadania nie wyobraża” – mówi starsza pani do ekspedientki. Jej łatwiej zrobić zakupy a mężowi zjeść z apetytem śniadanie. Przyzwyczajenia. Czy naprawdę są drugą naturą? Kiedy wiemy co dla nas dobre i naturalne, a kiedy jesteśmy ofiarami własnych nawyków?

Mikołaj Król Psychoterapia Poznań

Rozwój uzależnienia polega na stopniowym przyznawaniu danemu zachowaniu coraz większego znaczenia, jako źródłu gratyfikacji, przy jednoczesnym rozwijaniu mechanizmów obronnych służących unikaniu konfrontacji ze szkodami, jakie przynosi. Inaczej mówiąc, osoba uzależniona uważa picie, palenie, ćpanie czy granie za to co daje jej najwięcej radości i nie chce się przyznać do tego, że ma z tego powodu coraz więcej kłopotów.

Przyzwyczajenie, nawyk, nałóg
Kiedy staramy się zrozumieć, czym jest uzależnienie, warto zdefiniować pojęcia bliskoznaczne.

Przyzwyczajenie jest to pewien stały schemat postępowania, często uświadomiony i włączony w obraz własnego „ja”. Mówimy „ja tak mam”, „tak się już przyzwyczaiłem”. Najczęściej zachowaniom zgodnym z przyzwyczajeniem towarzyszy wrażenie porządku i satysfakcji, np. „lubię mieć posprzątane biurko, kiedy wychodzę z pracy”, albo „jak tylko wracam do domu mam ochotę napić się herbaty”, „nie lubię się pakować na ostatnią chwilę, wolę to zrobić dwa dni wcześniej”.

Nawykiem nazywamy silnie zautomatyzowane (odruchowe) zachowanie, często w niewielkim stopniu świadome. W sytuacji, w której zachowujemy się niezgodnie z nawykiem, często odczuwamy dyskomfort, rodzaj niezadowolenia lub braku czegoś. Zachowaniem nawykowym jest np. zapinanie pasów bezpieczeństwa, mycie zębów, słodzenie napojów. Z siły nawyku zdajemy sobie sprawę dopiero wtedy, kiedy pojawiają się przeszkody w jego realizacji.

Uzależnienie (inaczej nałóg) zawiera najczęściej elementy związane z przyzwyczajeniem i nawykiem, ale też dodatkowe cechy. Jest często złożonym systemem czynności nawykowych i towarzyszących im przekonań. Znajduje się wysoko w realnej hierarchii wartości danej osoby – brak realizacji nałogu wywołuje bardzo silny dyskomfort oraz pragnienie zaspokojenia. I, co najbardziej charakterystyczne, zachowanie nałogowe szkodzi osobie uzależnionej.

Przyczyny uzależnień
Zdarza się niekiedy, że zwyczaj staje się przymusem. Mówimy wtedy, że ktoś się uzależnił. Jak do tego dochodzi? Kiedy można mówić o chorobie?

Warunkami, jakie muszą być spełnione, aby dana osoba uzależniła się są: obecność czynnika uzależniającego, towarzyszące mu emocje i powtarzalność.

Czynnikiem uzależniającym może być cokolwiek, co przynosi ulgę i staje się dominującym sposobem obniżania napięcia psychicznego (np. alkohol, seks, komputer, bliska osoba). W zakresie reakcji emocjonalnych uzależnieniu sprzyja każda zmiana od uczuć nieprzyjemnych do obojętności lub przyjemności. Im amplituda i szybkość zmiany większa, tym gwałtowniej rozwija się uzależnienie. Przykładowo strach i świadomość ryzyka podczas kupowania narkotyków, frustracja spowodowana ich ceną a później bardzo intensywna przyjemność i ulga po zażyciu zwiększają siłę nałogu. Zażycie środka zostaje skojarzone z potężną zmianą nastroju w pożądanym kierunku, co stanowi napęd uzależnienia. Jak każda zmiana w psychice, tak i uzależnienie wymaga pewnego treningu, czyli powtarzalności w czasie. Jednak nie częstotliwość ani regularność oceniana obiektywnie ma znaczenie. Aby doszło do silnego utrwalenia nawyku najistotniejsze jest powtarzanie danego zachowania w podobnie odczuwanych sytuacjach.

Dodatkowymi czynnikami powodującymi wzrost ryzyka popadnięcia w nałóg są: popieranie danego zachowania przez osoby znaczące, osobista podatność i trudna sytuacja życiowa konkretnej osoby. Osoba znacząca to taka, którą podziwiamy, liczymy się z jej zdaniem, naśladujemy. Opinia takiej osoby znaczy więcej niż np. zdanie wszystkich pozostałych znajomych lub członków rodziny. Osobistą podatność można rozumieć dwojako – jako cechę fizyczną, uwarunkowaną genetycznie, związaną z szybszym niż u innych osób rozwojem nałogu lub jako psychologiczną skłonność do popadania w uzależnienia, której przyczyn trzeba szukać w osobowości człowieka. Cechy sytuacji życiowej sprzyjającej uzależnieniom to niestabilność, izolacja lub poczucie osamotnienia, silny stres czy istotne zmiany w trybie życia.

Jeżeli zainteresowała Cię treść na stronie, będzie mi miło jeśli podzielisz się nią z innymi: